Dünyanın en stratejik enerji geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nda yaşanan krizin etkileri, uluslararası ticaret ve lojistik süreçler üzerinde derin izler bırakıyor. IBS Sigorta ve Reasürans Brokerliği CEO’su Murat Çiftçi, bu durumun Türkiye için bir risk ve fırsat dengesi sunduğunu belirtiyor. Türkiye, deniz, kara ve demiryolu entegrasyonuna dayanan çoklu koridor yapısını kullanarak, bölgesel lojistik üs konumunu güçlendirebilir. Çiftçi, bu entegrasyon sayesinde yaşanan krizin daha etkin bir biçimde yönetilebileceğini ifade etti.
Küresel Enerji Ticaretine Etkileri
İran’ın ABD ile İsrail arasındaki gerilim nedeniyle Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararının ardından, günlük 20 milyon varil petrol akışının risk altına girmesi, küresel enerji ticaretinin yaklaşık %20'sini etkiliyor. Bu durumda, Türkiye, enerji fiyatlarının artışı, tedarik sürelerinin uzaması ve sigorta maliyetlerinin yükselmesi gibi çok katmanlı bir tehdit ile karşı karşıya kalacak. Murat Çiftçi’ye göre, bu durum, Türkiye lojistik ekosisteminin tüm bileşenlerini derinden etkileyecek. Özellikle navlun maliyetlerinin artması ve tedarik sürelerinin uzaması, Türkiye'nin ticaret dinamiklerinde önemli bir değişime yol açabilir.
Tek Koridora Bağımlılığın Azalması
Hürmüz Boğazı’nın öneminin azalması, firmaların tek koridordan bağımsızlaşma sürecine girmesine neden olacak. Murat Çiftçi, bu süreçte rota çeşitlendirme ve stok stratejilerinin gelişmesinin kaçınılmaz olduğunu belirtiyor. Ayrıca, ABD–İran gerilimindeki artış, Türkiye’nin dış ticaret rotalarında orta vadede önemli bir yeniden yapılanmaya yol açmasına neden olabilir. Çiftçi, çoklu rota stratejilerinin benimseneceğini vurgulayarak, firmaların hızla adapte olması gerektiğini ifade etti. Özellikle denizyolunda alternatif rotaların değerlendirilmesi gerektiği üzerinde duruyor ve bu durumun lojistik planlamaları zorunlu kılacağının altını çiziyor.
Ürün Bazında Rota Tasarımının Önemi
Petrol, petrokimya ve enerji ürünleri gibi sektörlerde tedarik sürelerinin uzaması kaçınılmaz olacak. Bu durumu değerlendiren Murat Çiftçi, savaş riski sigortalarının kapsamının daralması ve artan güvenlik koşullarının sefer kararlarını doğrudan etkilediğini ifade ediyor. “Tam zamanında” üretim modeli benimseyen sektörler, bu gecikmeleri daha belirgin bir şekilde hissedecek. Alternatif rotaların her yük için uygun olmadığını belirten Çiftçi, şirketlerin ürün bazında stratejiler geliştirmeleri gerektiğini vurguluyor. Güvenlik açısından Kızıldeniz-Süveyş hattı verimli bir seçenek olurken, Ümit Burnu rotasının daha uzun olması ve maliyetlerinin yüksekliği, yalnızca güvenlik gerekçeleriyle tercih edilebilmesine olanak tanıyacak. Türkiye’nin Doğu Akdeniz odaklı planlarının ise konteyner taşımacılığı bağlamında daha uygulanabilir olduğunu belirtiyor.
Hürmüz Boğazı'ndaki mevcut kriz, navlun fiyatlarına ve sigorta primlerine büyük bir etki yaparak sektörde çift yönlü bir baskı oluşturdu. Savaş ihtimalinin artmasıyla birlikte, ek ücretlendirme ve "conflict surcharge" gibi maliyetlerin ortaya çıktığına dikkat çeken uzmanlar, bu durumun bazı bölgelerde sigorta teminatının daralması ya da tamamen iptali ile sonuçlandığını ifade etti. Bu şartların hem fiyatlama hem de sigortalara erişim konusunda sorunlar yarattığını vurgulayan Çiftçi, özellikle enerji ve petrokimya, otomotiv yan sanayi ile hızlı tüketim ürünleri gibi maliyet ve zaman açısından hassas sektörlerin bu yükü daha fazla hissettiğini belirtti.
Artan Maliyetler ve Başka Sektörlerdeki Etkiler
Petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların, yakıt ve bunker maliyetlerine önemli bir şekilde yansıdığını bildiren Çiftçi, bu durumun lojistik maliyetlerini de olumsuz etkilediğini söyledi. Özellikle krizin etkisiyle birlikte daha güvenli ve öngörülebilir çözümlere yönelimin artması dikkat çekiyor. Çiftçi, farklı stratejiler geliştiren ve risk yönetimini ön planda tutan şirketlerin, diğerlerinden ayrışarak rekabet avantajı elde edeceğini belirtmekte. Bu dönemde, şirketlerin doğru fiyatlama yapmaları ve olası risklerin etkilerini minimize edecek yöntemler geliştirmeleri gerektiği önem arz ediyor.
Lojistik Yatırımları ve Yeni Trendler
Krizin farklı sektörler üzerindeki etkileri de gözlemleniyor. Enerji ve petrokimya sektörü, fiyat ve tedarik süreleri açısından en fazla dalgalanmayı hisseden alan olurken, otomotiv sektörü "just-in-time" üretim yapısından dolayı en az gecikmeyi tolere eden bir yapıya sahip. Gıda sektöründe ise soğuk zincir gereksinimleri nedeniyle zamanında teslimatın daha da kritik hale geldiği belirtiliyor. Tüm bu gelişmeler, lojistik yatırımlarında bir değişime neden oldu. Çok modlu taşımacılık çözümleri, demiryolu bağlantıları ve iç lojistik merkezlerine yapılan yatırımların artması bekleniyor. Limanlarda kapasite artırımı, depo esnekliği ve dijital görünürlük gibi unsurlar da öncelik kazanmış durumda.
Sigorta Programı ve Gelecek Stratejileri
Önümüzdeki dönemlerde enerji fiyatlarındaki oynaklık, navlun maliyetlerini doğrudan etkileyecek ve savaş riski nedeniyle sigorta primlerindeki artışlar, ticaretin sürdürülebilirliğini sorgulatan en büyük tehditlerden biri olarak öne çıkıyor. Çiftçi, rota değişikliklerinin transit sürelerini uzatabileceğini ve bu durumun tedarik zincirini olumsuz etkileyebileceğini ifade etti. Devletin kritik ürünlerde tedarik çeşitliliğine yönelik destekleyici çerçeveler oluşturmasının yanı sıra lojistik koridorlardaki altyapı ve gümrük süreçlerinin hızlandırılması gerektiğini vurguladı. Özel sektörde ise, tedarik ve rota stratejilerini güçlendirmenin yanı sıra, stok-finansman-sözleşme senaryolarının gözden geçirilmesi ve risk arttığında sigorta programlarının anlık olarak güncellenmesi önem kazanıyor. Türkiye’nin çoklu lojistik koridor avantajını artırması, bu dönemden çıkarılacak derslerden biri olarak değerlendiriliyor.
